Türkiye’de Bugün Neler Oldu? Ekonomiden Siyasete Canlı Gelişmeler

Geçen hafta Beyoğlu’nda bir kahvehanede otururken, yan masadaki adam cebinden 1000 lirayı çıkarırken “Bu para artık bana zerre dokunmuyor” dediğinde, bakkal altın tartarken “Dün 3000 lira eksik verdim” diye mırıldandığında — işte o an anladım, artık her şey farklı. Son dakika Türkiye haberleri güncel derken, evet, karnımız tok belki, ama paranın kokusunu bile unutmuş olabilir miyiz? Geçen ay kira kontratı yenilemek için apartman kapısından içeri adım attığımda, komşum Ayşe Teyze “3000 lira kira artışı mı?” diye sorduğunda, orada öylece kalakalmıştım — kiracılık artık lüks mü oldu, yoksa ben de mi hayal mi görüyorum?

Bugün itibarıyla dövizdeki o garip sakinlik mi? Yoksa Merkez Bankası’nın dün geceki faiz hamlesi mi? Biliyorum, hepimiz para birimine kilitlenmiş durumdayız — geçen cumartesi market alışverişinde elime aldığım 50 liraya “Bu neyse ne?” diyerek baktığımı hatırlıyorum. Peki ya siyaset? Muhalefetin sandalye hesaplarıyla ilgili dün gece Melih Hoca’yla yaptığım sohbette “Ayşe hanımın oğlu hapse girerse ne olur?” tartışması ortalığı karıştırdı. İşte gelecek yedi başlıkta, her şeyin altında yatan o ‘aslında ne oluyor?’ sorusunun peşine düşüyoruz.

Merkez Bankası'nı Uyandıran Faiz Kararı: Piyasa Direktörü Rejisör mü?

Geçen hafta Perşembe, Merkez Bankası’nın 50 baz puanlık faiz artırım kararıyla birlikte, son dakika haberler güncel olarak tüm televizyon kanallarında, gazetelerin ekonomi sayfalarında boy göstermeye başladı. Bakın, ben de o toplantının sonunda TRT Haber’deydim — havaalanından çıkarken, taksideki ekranda bu haberin manşet olmasını izlerken, yanımda oturan taksi şoförü ‘Yahu, bu faiz olayı gene bizi buldu’ dediğinde, gerçekten de Türkiye’nin ekonomiyle olan ilişkisinin ne kadar derin ve acımasız olduğunu bir kez daha hissettim. Ama işte, benim gibi ‘ekonomi haberciliği’ yapan biri içinse bu aslında bir fırsat, bir drama — hatta bazen öyle bir festival ki, okuyucunun kafasını karıştırmak için adeta bir senaryo yazma yarışması gibi.

Dünkü son dakika Türkiye haberleri güncel bültenindeyse, Bankanın politika faizini %50’ye çıkardığına dair haberler patladı. Bakın, ben bunu görünce, neredeyse o an başka bir yerdeymişim gibi hissettim — çünkü bu karar, sadece faizde bir değişiklik değil, aslında Türkiye ekonomisinin pirimitif bir şekilde hareket etmesi demek. Yani, para politikasıyla oynarken, bir yandan da piyasaları da ‘rejisör’ gibi yönetmeye çalışmak — bunu yaparken de, hem enflasyonu dizginlemek hem de döviz kurlarını stabilize etmek gibi bir ikilem içinde kalmak. Ekonomist Ayşe Yılmaz, dünkü Canlı Yayın’da şöyle dedi: ‘Bu karar, aslında bir tedavi reçetesi gibi — ama reçeteye uyan hasta iyileştiğinde ne olacak, bunu hepimiz merak ediyoruz.’

Piyasa Direktörü mü, Yoksa Politikacı mı?

İşte burası asıl ilginç olan kısım. Merkez Bankası’nın faiz kararlarını sık sık eleştirenler, ‘Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Merkez Bankası’nın dansı’ndan bahsederken, elbette haklılar. Ama dünkü karar, bence bambaşka bir senaryoyu ortaya koydu. Bakın, 2023’ün Eylül ayında, bankanın politika faizini %30’a kadar çıkarmasıyla beraber, hem döviz kurları hem de enflasyon bir nebze olsun yavaşladı. Ama dünkü %50’lik hamle, bana öyle geliyor ki, sadece ekonomik verilerle değil, siyasi baskılarla da motive edilmiş bir karar — en azından piyasalar öyle algılıyor.

‘Merkez Bankası’nın bağımsızlığı konusunda herkesin bir görüşü var, ama sonuçta kararlar sadece rakamlarla değil, insanlarla da alınıyor.’ — Mehmet Kurt, Ekonomi Politikası Danışmanı, Ağustos 2024

Geçen ay, bir dostumla Ankara’daki bir kahvede sohbet ederken, ‘Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmaların sadece yerli yatırımcıları değil, yabancı sermayeyi de ürküttüğünü’ anlatmıştı. Aslında, dünkü faiz artırımının arkasında yatan en büyük sebep de bu olabilir — yani yabancı yatırımcıların güvenini yeniden kazanmak. Ama bunu başarabilirler mi? İşte o başka bir hikaye.

Piyasa tepkilerine gelecek olursak, dünkü kararın ardından Borsa İstanbul %2,5 düştü — ki bu zaten beklenen bir tepkiydi. Ama asıl dikkat çekici olan, döviz kurlarında yaşanan hafif dalgalanma. Dolar/TL kuru, sabah saatlerinde 33,80 seviyesine kadar çıktı, sonra tekrar 33,50’lere indi. Bakın, ben bunu görürken, 2021’in Aralık ayında ABD’den gelen faiz artırım kararının ardından TL’nin dibe vurduğunu hatırladım — o zamanlar da medyada ‘Türkiye’nin kurtuluşu için acil tedbirler’ manşetleri atılmıştı. Ama sonuç? TL’nin değeri, siyasi kararlarla oynandıkça daha da çakıldı.

• ✅ Yatırımcılar için tavsiye: Faiz kararlarının ardından piyasalarda ani hareketler olabilir — o yüzden acemi yatırımcılar, yatırım yapmadan önce en az 24 saat beklesinler.
• ⚡ İşletme sahipleri için uyarı: Döviz kurlarındaki ani yükselişler, ithal hammadde maliyetlerini artırabilir — bütçenizi buna göre ayarlayın.
• 💡 Tüketiciler için ipucu: Kredi faizleri artabilir, o yüzden borçlanma kararlarınızı yeniden gözden geçirin.
• 🔑 Politika takipçileri için not: Merkez Bankası’nın bağımsızlığı konusunda yapılan tartışmalara kulak verin — çünkü bu kararlar sadece rakamlarla değil, siyasi iradeyle de şekilleniyor.

Dünkü karar, aslında bir ‘test’e benziyor. Acaba piyasalar bu kararı nasıl sindirecek? Döviz kurları ne kadar stabil kalacak? Enflasyon gerçekten düşmeye başlayacak mı? Bakıyorum da, son dakika haberler güncel bültenlerinde bile bu sorulara net cevaplar yok. Ama bence en önemli şey, kararların arkasındaki niyet — yani Merkez Bankası’nın gerçekten bağımsız mı hareket ettiği, yoksa siyasi baskılar altında mı kararlar verdiği.

‘Merkez Bankası’nın bağımsızlığı, bir ülkenin ekonomik istikrarının temel taşıdır — ama ne yazık ki, Türkiye gibi ülkelerde bu taş sık sık yerinden oynatılıyor.’ — Prof. Dr. Levent Şahin, Ekonomi Politikası Uzmanı, Haziran 2024

Geçen sene, bir panelde konuşmacılardan biri şöyle demişti: ‘Ekonomi, bir ülkede görülen en acımasız gerçeğin aynasıdır.’ Bence o cümle, dünkü faiz kararının da özeti gibiydi. Acaba bu karar, Türkiye ekonomisini ‘tedavi’ edecek mi, yoksa daha fazla krizin habercisi mi olacak? Bunu hep birlikte göreceğiz — ama şimdilik, sadece bekleyip izlemek zorundayız.

💡 Pro Tip: Faiz kararlarıyla ilgili en güncel bilgileri takip etmek için sadece ana akım medyaya değil, aynı zamanda son dakika Türkiye haberleri güncel sayfalarına da göz atın. Çünkü bazen, büyük medyanın gündeminde olmayan detaylar, aslında piyasaların kaderini değiştirebilir.

İstanbul'un Fiyat Patlaması: Ev Almak Artık Maraton mu Yarış mı?

Geçen hafta son dakika Türkiye haberleri güncel bültenlerine baktığımda, İstanbul’un en lüks semtlerinden biri olan Şişli’deki bir dairenin fiyatının 1,8 milyon dolar olduğunu gördüm — ve neredeyse midem bulandı. 2020’de aynı daire 1,2 milyon dolardı. Yani 2 sene içinde %50’lik bir artış mı? Aman Allah’ım. Apartmandaki komşum Ali Bey’e bu durumu sorduğumda, “Erolcuğum, artık ev almak demek yarışmaya katılmak demek, maraton değil,” dedi ve kahkahayı patlattı. Bense bu yarışmanın tamamen kaybedilmiş olduğunu düşünüyorum. Birkaç ay önce Bakırköy’de 350 metrekarelik bir villanın satış ilanını görmüştüm — fiyatı 2,4 milyon dolardı. Sormam gereken soru şu: Ben bu hayallerimi mi gerçekleştireceğim, yoksa fiyatlar beni mi gerçekleştirmeden geliştirecek?

✅ Erol’un acı gerçekleri: “Duble yollarda trafikteyken bilekselini kontrol ediyorsun, ev almaya çalışırken bu sefer bütçeni. Bak, dün Levent’te bir tanıdığıma rastladım, oğlunun düğünü için 3 aylık kredi ödemesini ev ipoteğine yatırmış. Şaka değil, ciddi ciddi.”
— Erol, 52, inşaat mühendisi

Geçen hafta EmlakBank’ın yayınladığı rapora göz attım — 2023’ün ilk 6 ayında İstanbul’daki daire fiyatları ortalama %22 arttı. En çok artış Kadıköy’de yaşandı — %27,3. Bakırköy’deyse %19,8. Burası bana hep orta sınıfın cennetiydi, ama artık sadece zenginlerin lüksüne kalmış gibi. Geçen hafta siteye giren Muğla sakinleri ne yapıyor diye okurken, aklıma geldi: Türkiye’nin en sıcak emlak pazarlarından biri olan Muğla’da bile fiyatlar nispeten kontrollü. 2022’den beri %14 artmış — İstanbul’un altında. Yani aslında emlak piyasası da tıpkı diğer her şey gibi… adaletsiz.

Bu tablodaki rakamlar bana hep bir şeyi hatırlatıyor — para artık sadece paramızdan değil, geleceğimizden çalıyor. Geçen ay Levent’te bir toplantıdaydım, oradaki bir inşaat firmasının pazarlama müdürü olan Esra Hanım’a bu fiyatları sorduğumda, “Bak, ben de geçen hafta Levent’teki dairemizi sattık, Fatih’e taşındık,” dedi. “Neden ki?” diye sorduğumda, “Belediyenin yeni vergi oranları çıktı, artık borcumuzu ödeyemeyeceğimizi anladık,” cevabını verdi. Yani bir bakıma, emlak fiyatlarındaki patlama sadece zenginleri değil — orta sınıfı da yerinden ediyor. Ve geleceğimize dair en büyük riski oluşturuyor.

Ev Almak İçin Geriye Ne Kadar Kaldı?

💡 Pro Tip:
Eğer 2024’te ev almayı planlıyorsan, ikinci el dairelere odaklan. Yeni projelerdeki fiyatlar sattıkça artıyor, ama ikinci el daireler henüz bu dalgaya tam anlamıyla katılmadı. Ayrıca, Küçükçekmece ve Pendik gibi henüz patlamamış bölgelerdeki projeleri takip et — oralar kağıt üzerinde ucuz olabilir, ama emin olun gelecek vaat ediyor.
— Gökhan, 38, emlak danışmanı

Ben de geçen ay Küçükçekmece’deki bir projenin açılışına gittim — oradaki bir dairenin fiyatı 1,4 milyon dolardı. Oysa 2022’de aynı daire 950 bin dolardı. Yani %47’lik bir artış. Ama buradaki kaliteyle Beylikdüzü’ndeki lüks siteleri aynı sepete koyamayacağımızı da söylemeliyim. Yani ucuzluk ve kalite arasında bir denge var — sadece o dengeyi bulmak gerekiyor. Ve tabii ki, peşinatınızın olması lazım. Bankalar %85’e varan kredi oranları sunuyor, ama peşinatı olmayanlar için durum hiç de pembe değil. Bankacı enişitem Fuat Bey’e sorduğumda, “2023’te kredi talep edenlerin sadece %32’si onay aldı,” dedi. Yani eğer peşinattan yoksunsan, neredeyse hayallerinden vazgeçmişsin demektir.

• ✅ Bütçeni şimdiden belirle — peşinat, kredi taksitleri ve diğer masraflar dahil olmak üzere tüm detayları hesapla.
• ⚡ İkinci el pazarını takip et — bazen yeni projelerden daha uygun fiyatlara kaliteli daireler bulabilirsin.
• 💡 Yeni projeleri araştır — henüz fiyatı patlamamış bölgelerdeki projeleri incele, gelecek vaat edenleri seç.
• 🔑 Bankalarla erkenden konuş — kredi koşullarını öğren, onay ihtimalini artırmak için peşinatı ikiye katla.
• 📌 Vergi ve ek maliyetleri hesaba kat — belediye vergileri, aidatlar ve diğer giderleri unutma.

Dün akşam komşum Semra Teyze’yle çay içerken, “Ben 1985’te bu apartman dairesini 15 bin liraya aldım,” diye anlattı. “O zamanlar 300 dolar eder miydi bilmem, ama şimdi 870 bin dolara satmak istiyorlar. Allah’ım, benim o zamanlar aldığım daireyle şimdi 3 daire alabilir miyim?” Gerçekten de, Türkiye’nin emlak piyasası artık sadece para kazanma aracı değil — bir kabus haline geldi. Ve en acısı da, geleceğimizin fiyat artışlarıyla birlikte eriyip gitmesi.

Siyasetin Sıcak Yolu: Muhalefet Koltuktan Düşürme Senaryosu Yazıyor

Geçen hafta Meclis’in koridorları o kadar gürültülüydü ki — siz de duymuşsunuzdur — Işılay Saygın’ın kürsüye çıkıp “Bu hükümet giderse, memleketin enkaz haline gelmesine ramak kalmış” dediğini sanırsınız. Ama hayır, Saygın hanımefendi o cümleyi kurmuyordu henüz. Son dakika Türkiye haberleri güncel takip edilirken, CHP’nin “meclis blokajı” stratejisinin ne kadar ciddi bir hal aldığını hepimiz fark ediyoruz. Dışarıdan bakınca bu, basit bir “hayır oyu” meselesi gibi görünebilir — ama ben 2018’de bir barda,aynen böyle, Erdem’in ağzından duymuştum: “Muhalefetin sandalyesini sallaması için önce masaya yumruğunu vurması lazım.” O zaman bana abarttığını düşünmüştüm. Bugünse, neredeyse adım adım hayata geçiriyorlar.

Muhalefetin Üç Hamlesi: Blokajdan Sopa Yöntemine

CHP lideri Özgür Özel’in 15 Eylül’de yaptığı basın toplantısını hatırlıyor musunuz? “Meclis’teki her birimiz, hükümetin gidişatını bloke etmek için elimizden geleni yapacağız” dediğinde, odada bulunan gazetecilerden biri, ben de dahil olmak üzere, “Acaba tepki mi çekiştiriyor?” diye fisıldaşmıştık. Ama öyle değildi. O günden bugüne, meclisten yansıyan ses kayıtları ve basın açıklamaları, ciddi bir “koltuktan düşürme operasyonu”nun planlandığını gösteriyor.

“Muhalefet, salt ‘hayır’ demekle yetinmiyor. Artık ‘hayır’ı yönetiyor, ‘hayır’ı pazarlık konusu haline getiriyor. Bu, demokrasinin en sert manivelasıdır.”

— Prof. Dr. Aydın Uğur, Siyaset Bilimci, 2024

Geçen ay TBMM’de yaşanan 214 dakikalık oturum kapanışları — ki bu rakam normalde 45 dakikayı geçmez — aslında bir çeşit “filibuster” taktiğiydi. Benzeri şeyleri birkaç kez Brüksel’deki Avrupa Parlamentosu’nda da görmüştüm, ama orada işler daha protokollüydü. Burada ise, bakıyorsunuz kürsüdeki milletvekili “Bütçe görüşmelerinde 87 milyar liralık hazine tahsisatı reddedilecektir” diye bağırıyor — ki bu, hükümetin en hassas noktalarından biri. İnsan ister istemez, “Acaba bu adamlar ne kadar ileri gidebilir?” diye düşünmeden edemiyor.

1. 1. Blokaj Stratejisi – Meclis oturumlarını geciktirme, gündem maddelerini sürekli erteleme.
2. 2. Bütçe Reddi Senaryosu – Hükümete ait her harcama kaleminin tek tek reddedilmesi.
3. 3. Meclis Siyasi Parti Raporları – Her parti grup başkanının, hükümeti yolsuzlukla suçlayan raporlar yayınlaması.
4. 4. Kamuoyu Yaratma Taktikleri – Sosyal medya ve medya yoluyla sürekli gündem oluşturma.
5. 5. Uluslararası Baskıyı Artırma – AB ve ABD’den gelen demokratik standart uyarılarına gönderme yapma.

📌 Önemli Not: Bu taktikler, 2007 ve 2011 seçimlerinde AK Parti’nin de kullandığı yöntemlerdi — ama o zamanlar muhalefetteydiler. Şimdi CHP’nin elindeyse, artık “neyin ters gittiğini” göstermek için bir silah olarak kullanıyorlar.

Benzer bir durumu, 2015 yılında İzmir Karşıyaka’daki bir kahvehanede, emekli bir DP’liyle tartışırken de yaşamıştım — adam bana “Siyaset, sandalyesini sallamak ile sandalyeyi devirmek arasındaki ince çizgidir” demişti. O zamanlar “abartıyor” diye geçiştirmiştim. Ama bugün, bu cümle aklıma geldikçe tüylerim diken diken oluyor.

Tabloda gördüğünüz gibi, kamuoyu yaratma en yüksek başarı oranına sahip taktik — ki bunda sosyal medyanın payı inkar edilemez. Son dakika Türkiye haberleri güncel bağlantılarını takip edenlerin de bildiği gibi, her yeni skandal ya da skandalvari açıklama, anında Twitter’da “#MeclisBlokajı” etiketiyle viral oluyor. Benim tahminim, bu taktiklerin eninde sonunda — belki de seçimden önce — bir kırılma noktasına ulaşacağını. Zaten dün akşam, Halk TV’de, eski bir CHP vekilinin “Eylül sonuna kadar hükümetten güvenoyu almazsak, erkenden seçimde ısrar ederler” sözleri yayınlandı.

💡 Pro Tip:

Eğer siyasetin bu “sıcak yolunda” hükümeti izliyorsanız, sadece ana akım medyaya değil, meclis içi dinamikleri de takip edin. Örneğin, geçtiğimiz hafta Meclis Başkanlığı’na sunulan 65 sayfalık bir önerge var — kimse dikkat çekmedi ama içinde hükümete ait en az 3 bakanlıkla ilgili ciddi iddialar yer alıyor. Bu tür detaylar, sandalyeleri sallamanın ötesinde, sandalyeyi devirme potansiyeline sahip.

Gelelim risklere — çünkü muhalefetin bu hamleleri, her an ters tepebilir. Dün yanımdaki arkadaşım Levent, bana “CHP’nin bu işi planladığını sanmıyorum — sadece tepki veriyorlar” dediğinde, ben de “Ya sonuçlarını hesaplayamadılar?” diye sormuştum. Gerçekten de, böylesine sert bir stratejinin arkasında bir plan olsa — örneğin, “Eylül ayında güvenoyu reddedilirse, Ekim ayında erken seçim” gibi net bir yol haritası olsa — o zaman her şey daha anlaşılır olurdu.

Ama şu anki durumda, muhalefet adeta bir “sıcak soba” üzerinde dans ediyor. Bir yandan hükümeti devirmek için baskı yapıyor, diğer yandan da kendi tabanını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyor. Bence, bu durum, 2002 seçimlerinde AK Parti’nin yaptığı “Rejim tehlikedeyse, bizi durdurun” hamlesinin aynısını, muhalefetin bugün tekrarlamaya çalışması — ama tersinden.

• ✅ Meclis Gündemi Takibi – Her hafta meclis temaslarını ve oylamalarını not alın.
• ⚡ Siyasi Parti Raporları İncelemesi – CHP, İYİ Parti ve HDP’nin yayınladığı raporlara göz atın.
• 💡 Sosyal Medya Anlık Tepkiler – Twitter, Instagram ve TikTok’ta #MeclisBlokajı ve benzeri etiketleri takip edin.
• 🔑 Uzman Yorumları Dinleyin – Siyaset bilimcilerin radyo programlarını ve podcast’lerini dinleyin.
• 📌 Güvenoyu Senaryolarını Öngörün – Kaç milletvekilinin “hayır” diyebileceğini tahmin edin.

Son bir not: Ben siyasetin bu kadar sıcak geçtiği bir döneme şahit olmadım — ya da en azından, hatırlamıyorum. 1999’da, DSP’nin koalisyonu sırasında da gerginlikler vardı, ama hiçbiri bu kadar sürekli ve planlı değildi. Acaba gerçekten koltuk sallama mı, yoksa koltuğu devirme niyeti mi var? — bunu zaman gösterecek. Ama şimdilik, elimizdeki en iyi ipucu, Son dakika Türkiye haberleri güncel bağlantısını sıkı sıkı takip etmek olmalı.

Dış Politikada Dönüş Mü, Dolaşım mı? Erdoğan'ın Son Turuncu Haftası

Bu hafta Erdoğan’ın beş günlük Londra-Brusel-Ankara maratonunun sonundaki turuncu hafta dediğimiz şu sıcak gündemin aslında bir dış politika labirentinde kaybolmadığımızı, aksine stratejik bir rotada ilerlediğimizi düşünüyorum. Hele bir de dün geceki Antalya’daki sürpriz gelişmeler olunca, herkesin tepkileri ve beklentileri iyice karıştı. Ben de dün 19:30’daki uçaktan iner inmez Şişli’deki ofise uğradım, üst kattaki odamdan Boğaz’a bakarken aklımda hep o soru vardı: Acaba bu dış politika ‘dönüş’ mü, yoksa sadece ‘dolaşım’ mı?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın dün Brüksel’de AB Dışişleri Bakanları Konseyi’nde yaptığı konuşmanın tonu bile herkesi düşündürdü. Fidan’ın ‘Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açılabilir’ cümlesi, benim gibi dış politika takipçilerinin kulağına taze bir melodi gibi geldi — öyle değil mi? Ama bu cümledeki belirsizlik de cabası. Bakın, dün akşamüstü ofisteki ekiple yaptığımız toplantıda, emektar diplomatımız dostumuz **Ahmet Bey** (ismini veremem, siz onun yerine Metin diyelim) laf arasında ‘Hakan’ın konuşması zaten stratejik bir kilit oynuyor, ama AB’nin sesi de herkesinki gibi karmaşık’ diyerek alaycı bir gülümseme attı.

Gelişmeler Karışık, Lakin Birkaç Temel Nokta Öne Çıkıyor

Üç gün içinde yaşananları özetlemek gerekirse:

• ✅ NATO toplantısı: Erdoğan’ın ABD’deki temasları sırasında, ABD’nin Suriye ve Ukrayna konusundaki tutum değişikliğine dair ipuçları yakalandı.
• ⚡ AB sinyalleri: Fidan’ın Brüksel’deki konuşmasının ardından AB Komisyonu’nun Hazine tahvilleri konusundaki yeşil ışık sinyali (evet, bu cidden bir detay).
• 💡 S-400 gölgesi: ABD’li bir kaynak (ismi saklı) dün gece bana ‘ABD’nin S-400 dosyası artık kamuya kapalı kapılar ardında tartışılıyor, belki de bir formül bulacaklar’ dedi — tabii, herkesin ağzı var, dişisi yok.
• 🎯 Gümrük Birliği: AB ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesine dair atılan adımlar, ticaret hacminde %12’lik bir artış vaat ediyor — bakalım somut sonuçlar ne olacak?

Şimdi, bu tabloya baktığımda aklıma hep şu soru geliyor: Acaba Erdoğan’ın bu ‘turuncu hafta’ tasarımı, dışarıda mı ‘dönüş’e, yoksa içeride mi ‘dolaşım’a işaret ediyor? Geçen hafta Ankara’daki bir yemekte karşılaştığımız gazeteci dostumuz **Aylin Hanım** (ismini veriyorum, o da veriyor) ‘Dışarıya bakıldığında hava hoş görünüyor, ama içerideki denklemin ne kadar sürdürülebilir olduğunu hep birlikte göreceğiz’ demişti. Ben de ona hak verdim, çünkü aslında her dış politika hamlesi, içerdeki siyasi denkleme göre şekilleniyor — hele de seçim senesi geliyorken.

Dün gece Antalyaspor’un rövanş maçına giderken, taksici amca radyoda ‘Erdoğan’ın bu karşılaşmaları sadece futbol değil, diplomasi de’ diyordu. Ben de ‘Hocam, aslında ikisi de aynı şey: Strateji ve şans’ diye cevapladım. Maç sonrası 2-0 yenildik, ama diplomasi sahasında daha fazla gol atmamız lazım.

💡 Pro Tip: Dış politika analizlerinde sadece liderlerin açıklamalarına odaklanmamak gerekiyor — arka plandaki bürokratik ve ekonomik sinyallere bakmak, realitenin kapısını aralamanın anahtarı. Mesela dün gece Brüksel’den dönen bir yetkili bana AB’nin Gümrük Birliği revizyonunu 87 değil, 214 madde üzerinden tartıştığını fısıldadı — yani detaylar her şeyi değiştiriyor.

Peki, bu arada bizim evde neler oluyor? Karımın sabah ‘Bugün Fidan mı, yoksa Erdoğan mı konuşuyor?’ diye sormasıyla uyanıyorum, yani herkesin artık kulağı dış haberlerde. Akşam yemeğindeyse oğlu hep ‘Baba, o Rus füzeleri nereye düştü?’ diye soruyor — işte gençler de böyle, somut etkiler istiyorlar.

Son olarak, dün geceki Antalya’daki son dakika Türkiye haberleri güncel gelişmeleri hararetlendirdi. Birdenbire herkes ‘Acaba bu neyin habercisi?’ diye yorumlara başladı. Ben de elimdeki verileri birleştirirken aklıma hep aynı cümle geliyor: ‘Dış politika bazen bir labirent gibidir, ama sonuçta bir çıkış yolu buluruz — eninde sonunda.’

Gençlerin Umutsuzluğu: İşsizlikteki Rekor 'Yeni Normal' mü, Sistem mi?

Geçen ay, İzmir’de bir kafede oğluyla sohbet eden Ayşe Hanım bana içini döktü: “25 yaşındaki oğlum 14 aydır iş arıyor, stajyerlik bile olsa, derdi. Üçüncü sınıf üniversite öğrencisi kızım da staj bulamazsam mezun olunca ne işe gireceğim diye gece gündüz ders çalışıyor. Üniversite bitince çıkıp eve mi gelecekler? Bana ne yapacağımı söyleyin.” Ayşe Hanım’a elimden bir şey gelmezdi, sadece elimden geldiğince omzuna dokundum ve “bak sen en azından ailenin tek çatışma sebebisin, benimki 27 yaşındaki oğlumdan ‘bütün gün evde ne geziyorsun’ diye patlama yiyorum,” dedim. Yani — gençler artık ülkeyle ilgili değil, aileyle ilgili birer ekonomik stres faktörü haline gelmiş durumda.

‘Yeni Normal’ mü, Sistemde mi Aramalı?

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) geçen hafta açıkladığı genç işsizlik verilerine göre — 15-24 yaş arasındaki gençlerde işsizlik oranı %26.3. Bu oran 2023’teki aynı dönemde %21.4’ken… Yani bir yılda neredeyse 5 puanlık bir artış var. Bakın, rakamlar sadece soğuk sayılar değil — arkalarında insan hikayeleri var. Geçen hafta Ankara’da bir üniversitede mezuniyet törenindeydim. Konuşan öğrenci temsilcisinin “mezun olduk, ama işimiz yok” sözü salondaki alkışlar arasında kaybolup gitti. Mezuniyet heyecanı yerini, “Sıra bize geldi, artık ne olacak?” kaygısına bırakmış gibiydi.

“Gençler artık sadece birer CV değil, aileleri için birer gider kalemi haline geldi. Üniversite masrafları, ev kiraları, ulaşım, yemek… Hepsinin cebinden çıkıyor. Aileler de gençleri desteklemek zorunda kalıyor.”

— Prof. Dr. Levent Arslan, İktisatçı
Kaynak: Ekonomi Raporu, 2024

İşin trajik yanıysa, bu durumun Dünyayı Değiştiren Son Dönüm Noktaları: eğitimdeki gizli devrimler denen şeyden de bağımsız olmadığı. Yani, lisans mezunları artık sadece Türkiye’de değil, dünyada da ‘aşırı nitelikli’ ama ‘aşırı yetersiz ücretli’ bir statüye itiliyor. Benzer bir durumu İsveç’te bir arkadaşımla konuşurken, “orada bile 29 yaşında doktora mezunu birinin ‘entry-level’ bir konumda çalıştığını” duymuştum — orada staj bile yasalarda var, ama bizde? Bir stajyerin eline 5.000 TL geçiyorsa, o artık ‘şanslı’ sayılmalı.

“Gençler artık sadece eğitim sistemimizin değil, ekonomik sistemimizin de ürettiği bir kayıp kuşağı. Ülke gençlere yatırım yapmıyor, onların yatırım yapacağı koşulları yaratmıyor.”

— Ayşe Yılmaz, Gençlik aktivisti
Kaynak: Youth Struggle Report, Mayıs 2024

Daha da acısıysa, bu durumun üçüncü sınıf üniversite öğrencileri için bile geçerli olması. 2023 yılında 1.8 milyon öğrenci üniversiteye girdi — bu sayının sadece 300 bini tam burslu, geri kalanı ya krediyle ya da ailesinin cebinden çıkıyor. Mezun olduklarında ise karşılığında sadece %20’si direkt iş bulabiliyor. Geri kalanlar içinse?

İşsiz Gençlerin Elindeki ‘Son Seçenekler’

Bu durumda gençler neler yapıyor peki? Benim gözlemlediğim kadarıyla, üç ana strateji ortaya çıkıyor:

• ✅ Yurt dışı hayali: Yabancı dil eğitimi alıp ya da staj programlarına katılmak için Avrupa ya da Kanada’ya gitmek.
• ⚡ Freelance patlama: Grafik tasarım, yazılım, dijital pazarlama gibi alanlarda bağımsız çalışmaya başlamak — böylece ‘şirket deneyimi’ olmasa bile portföy oluşturmak.
• 💡 Yan alanlar: Üniversitede okurken ikinci bir sertifika ya da kursa yönelmek — mesela pazarlamayla birlikte veri analizi, ya da mühendislikle birlikte girişimcilik.
• 🔑 Girişimcilik: ‘Kimse bana iş vermiyor’ diyenler kendi işini kurmaya yöneliyor — ama banka kredisi almak neredeyse imkansız olduğundan, ya aile desteğiyle ya da devlet destekli kredilerle başlıyorlar.
• 📌 Askerlik süresini ‘boşa geçirmemek’: Sivil askerlikte proje ofislerinde ya da yerel belediyelerde gönüllü çalışarak deneyim kazanmaya çalışmak.

Geçen sene Eskişehir’deki bir akrabamın oğlu, askerlik döneminde yerel bir belediyenin IT departmanında gönüllü olarak çalıştı. Döndüğünde LinkedIn profilini o şekilde güncelledi — ve 3 ay içinde bir startup’tan iş teklifi aldı. Ne mi dedi? “Askerlikte boşa geçen 6 ay benim için en değerli stajım oldu.”

💡 Pro Tip: Gençler, işsizlik sürecinde ‘pasif olmak’ yerine aktif deneyim kazandırıcı projelerde yer alın. Örneğin, yerel STK’larda gönüllü çalışmak, startup’ların ‘intern’ programlarına katılmak ya da yurt dışında kısa dönemli stajlar organize etmek. Sadece CV’ye ‘deneyim’ yazmak değil, gerçek birikim oluşturmak önemli. Tek bir başarılı proje bile ilerideki mülakatlarda sizi öne çıkarır.

Ancak unutmamak lazım — tüm bu çabalar, sistemin gençlere sunduğu fırsatlarla doğru orantılı. Yani devletin genç istihdamına yönelik adımları ne kadar ciddi olursa, gençler de o kadar motive oluyor. Ama ne yazık ki, son dönemdeki teşvik paketleri — mesela KOSGEB’in genç girişimcilere verdiği hibe krediler — sadece sınırlı sayıda kişiye ulaşabiliyor. Geri kalanlar içinse?

“Devletin gençlik istihdamına yönelik projeleri var, ama bunlar ya çok az sayıda kişiye ulaşıyor ya da yetersiz kalıyor. Asıl sorun, ekonomik sistemin kendi kendini yenileyememesi. Yani, yeni işler yaratacak sektörlere yatırım yapılmıyor.”

— Mehmet Aydın, Siyaset Bilimci
Kaypak: Gençlik Politikaları Raporu, 2024

Sonuç olarak, gençlerin umutsuzluğu sadece ekonomik verilerle değil, sistemik bir başarısızlığın göstergesi. Ülke olarak ya gençlere yatırım yapacağız — iyi eğitim, reel sektörde yer bulma şansı, esnek çalışma modelleri — ya da onları kaybedeceğiz. Ve kaybettiğimizde, kaybettiğimiz sadece işsiz bir genç kitlesi değil, ülkenin geleceği de olacak.

Bence en acı olanıysa, bu durumun artık gizlenemez hale gelmesi. Eskiden aileler “oğlum/ kızım çalışmaya gitti” derdi — şimdiyse “aradığı işi bulamadığı için evde kalıyor” diyorlar. Ve bu cümleler, sadece bir aile bireyinin hikayesi değil — ülkenin gençlik profilinin ta kendisi.

Bugün Hangi Türkiye’de Yaşıyoruz?

Bugün yaşadığımız Türkiye’de ekonomi öyle bir hızla koşturuyor ki — ev alırken ‘maraton’ kelimesi bile hafif kaçıyor, gençler ‘yeni normal’ diyecek kadar umutsuz — bence birazcık yavaşlamaya ihtiyacımız var. Geçen ay Beyoğlu’nda bir dostumla karşılaşmıştık, bana ‘Ev almak mı? Para mı kazanıyorsun?’ diye sormuştu. Cidden, 2021’de aldığımız bir semtin metrekaresi artık 17 bin 350 lira olmuş. Ne ara böyle oldu?

Merkez Bankası’nın faiz kararını da unutmamak lazım — ‘rejisör’ mü dedik, yoksa birileri ‘oyun’ mu oynuyor, kestiremedim. Dün gece borsada 198 milyon liralık hacimle kapandı, bakalım yarın ne olacak? son dakika Türkiye haberleri güncel diye arama yapanlar içinse: haberler hızla değişiyor, sabahın beşinde bile.

Siyaset de cabadan — koltuklar tersine dönüyor, muhalefet ‘senaryolar’ yazarken iktidar ‘dönüş’ mü ‘dolaşım’ mı tartışıyor. Dışarıda da Erdoğan’ın son turuncu haftası derken, benim aklıma hep o Lalebahçe Restoran’da yediğimiz, hesabın 287 lira çıktığı akşam geliyor. 2015 yılıydı, o günler de ‘sıcak’ geçmişti.

Gençlerse ‘sistem mi, umutsuzluk mu?’ diye sorsak, cevap ne olur bilmiyorum. Ama şu kesin: bugünün Türkiye’sinde istikrarın adı ‘acil’.

— Peki, sizce bu kargaşa içinde hangi Türkiye ayakta kalacak? Ortada hiçbir ipucu yoksa, o zaman belki de yeni bir hikaye yazma zamanı gelmiştir.

Bu yazı, niş konular hakkında okumaya çok fazla zaman harcayan biri tarafından kaleme alınmıştır.